Pistolet samopowtarzalny VIS 100, produkowany przez Fabrykę Broni „Łucznik”-Radom, to znacznie więcej niż tylko nowy element uzbrojenia. Jego wprowadzenie na wyposażenie Sił Zbrojnych RP jest wydarzeniem o symbolicznym znaczeniu, zamykającym długi i często problematyczny rozdział w historii polskiej broni krótkiej. Przez dekady polscy żołnierze posługiwali się konstrukcjami pamiętającymi czasy Układu Warszawskiego, takimi jak pistolety P-64 „CZAK” i P-83 „Wanad”, które, choć zasłużone, na początku XXI wieku stanowiły już technologiczny anachronizm. Próba ich zastąpienia w latach 90. przez pistolet WIST-94 okazała się nieudana, a broń ta zyskała złą sławę wśród użytkowników z powodu licznych wad konstrukcyjnych i problemów z niezawodnością.
Spis treści
VIS 100, Nowy Orzeł w Polskim Arsenale
W tym kontekście VIS 100 jawi się jako przełom. Jest to pierwszy od dziesięcioleci pistolet w pełni zaprojektowany i wyprodukowany w Polsce, który został masowo przyjęty na uzbrojenie wojska. Stanowi on zwieńczenie prac prowadzonych w ramach strategicznego programu modernizacji indywidualnego wyposażenia żołnierza, znanego jako „Tytan”. Jego zadaniem jest nie tylko zastąpienie przestarzałych modeli, ale również unifikacja i podniesienie standardów broni bocznej w całej armii, od Wojsk Lądowych po Wojska Obrony Terytorialnej.
Dziedzictwo i Geneza: Historyczna Droga do Powstania VIS 100
Zrozumienie pistoletu VIS 100 wymaga cofnięcia się w czasie, ponieważ jego tożsamość jest nierozerwalnie spleciona z dwiema narracjami: legendą jednego z najlepszych pistoletów II wojny światowej oraz wyboistą drogą polskiej myśli konstrukcyjnej po 1989 roku.
Legenda Visa wz. 35 – Siła Tradycji
Nazwa nowego pistoletu nie jest przypadkowa. Stanowi ona bezpośrednie nawiązanie do pistoletu Vis wz. 35, ikony polskiego przemysłu zbrojeniowego okresu międzywojennego. Zaprojektowany w radomskiej Fabryce Broni przez genialny duet konstruktorów – Piotra Wilniewczyca i Jana Skrzypińskiego – i opatentowany w 1932 roku, Vis wz. 35 został oficjalnie przyjęty na uzbrojenie Wojska Polskiego w 1936 roku. Jego konstrukcja, choć inspirowana sprawdzonymi rozwiązaniami Johna Browninga, w szczególności Coltem M1911 i Browningiem HP-35, zawierała szereg unikalnych i innowacyjnych cech.
Pistolet działał na zasadzie krótkiego odrzutu lufy i był zasilany popularnym nabojem 9×19 mm Parabellum. Wyróżniał się wyjątkową niezawodnością, celnością oraz jakością wykonania, która dorównywała najlepszym światowym produktom tamtych lat. Charakterystyczny chwyt o trapezoidalnym kształcie zapewniał doskonałą ergonomię, a zastosowanie zwalniacza kurka (decockera) na zamku było nowoczesnym rozwiązaniem podnoszącym bezpieczeństwo pistoletu cz. Jakość Visa wz. 35 docenili nawet niemieccy okupanci, którzy po zajęciu Polski kontynuowali jego produkcję na potrzeby Wehrmachtu i Waffen-SS. Dziś oryginalne, przedwojenne egzemplarze są niezwykle cenione przez kolekcjonerów na całym świecie, osiągając na aukcjach zawrotne ceny. To właśnie do tej legendy – symbolu siły (łac. vis), innowacyjności i patriotyzmu – odwołuje się współczesny VIS 100, który jest nowoczesnym pistoletu cz.
Ewolucja Projektu: Od MAG-98 do PR-15 Ragun
Bezpośrednia droga do powstania VIS 100 rozpoczęła się jednak znacznie później, w odpowiedzi na fiasko pistoletu WIST-94. Wojsko Polskie pilnie potrzebowało nowej, niezawodnej broni krótkiej, takiej jak pistolet vis 100 M1. Prace rozwojowe w Fabryce Broni „Łucznik”-Radom ruszyły w 2009 roku. Konstruktorzy nie zaczynali od zera. Sięgnęli do udanego, choć ostatecznie niewdrożonego do armii, projektu pistoletu MAG-95/98 autorstwa Mariana Gryszkiewicza z lat 90., co pokazuje rozwój generacji broni. MAG, klasyczny pistolet kurkowy z metalowym szkieletem, inspirowany był cenioną konstrukcją SIG Sauer P226, jednak przegrał w konkursie z WIST-em m.in. z powodu niespełnienia wymagań dotyczących masy.
Nowy projekt, oznaczony początkowo jako PR-15 „Ragun” (nazwa będąca zbitką słów Radom i gun), został po raz pierwszy zaprezentowany publicznie 1 lipca 2014 roku. Był on ewolucyjnym rozwinięciem koncepcji MAG-a, dostosowanym do współczesnych wymagań pola walki. Przez kolejne lata prototypy przechodziły intensywne badania i testy kwalifikacyjne, które zakończyły się pomyślnie pod koniec 2017 roku.
Kluczowy moment nastąpił 4 grudnia 2018 roku, kiedy to Ministerstwo Obrony Narodowej podpisało umowę na dostawę blisko 20 000 pistoletów dla Wojska Polskiego. Właśnie wtedy, z inicjatywy MON, a nie samego producenta, zmieniono oficjalnie nazwę z PR-15 Ragun na VIS 100. Decyzja ta była podyktowana chęcią zbudowania narracji łączącej nowoczesność z tradycją. Nazwa „VIS” odwoływała się do historycznego wz. 35, a liczba „100” upamiętniała setną rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości, co jest istotne dla sprzedaży pistoletów VIS 100 M1. Ten zabieg, choć zrozumiały z perspektywy budowania morale i tożsamości historycznej armii, spotkał się z mieszanymi odczuciami na rynku cywilnym, gdzie część entuzjastów uważała go za marketingowy i niepotrzebny, preferując pierwotną, bardziej techniczną nazwę.
Anatomia Pistoletu: Szczegółowa Analiza Techniczna VIS 100 M1
VIS 100 M1, czyli cywilna wersja wojskowego pistoletu, to konstrukcja solidna i przemyślana, która w kilku kluczowych aspektach odróżnia się od dominujących na rynku trendów. Jej analiza techniczna ujawnia filozofię projektową, w której priorytetem była trwałość i bezpieczeństwo, charakterystyczne dla broni wojskowej.
Budowa i Zasada Działania
Sercem pistoletu jest sprawdzony mechanizm działający na zasadzie krótkiego odrzutu lufy. Ryglowanie odbywa się przez przekoszenie lufy w płaszczyźnie pionowej, a jej komora ryglowa wchodzi w okno wyrzutnika łusek w zamku pistoletu cz. Jest to rozwiązanie klasyczne, podobne do tego z systemu Browninga, cenione za niezawodność i prostotę.
Tym, co wyróżnia VIS 100 na tle wielu współczesnych pistoletów służbowych, jest materiał szkieletu. Zamiast popularnego polimeru, konstruktorzy z Radomia postawili na lekki i wytrzymały stop aluminium. Taki wybór wpływa na większą masę broni w porównaniu do polimerowych konkurentów, ale jednocześnie zapewnia jej dużą sztywność i trwałość. W przedniej części szkieletu, pod lufą, znajduje się standardowa szyna akcesoryjna MIL-STD-1913 (Picatinny), umożliwiająca montaż oświetlenia taktycznego lub laserowego wskaźnika celu. Zamek pistoletu posiada wyraźne nacięcia w przedniej i tylnej części, ułatwiające przeładowanie. W wersji cywilnej VIS 100 M1 zamek jest fabrycznie przygotowany pod montaż celowników kolimatorowych dzięki systemowi wymiennych płytek montażowych. Broń jest starannie wykończona. Standardowo pokryta jest czarną oksydą, ale dostępne są również wersje z powłoką ceramiczną Cerakote w różnych kolorach, co zwiększa ich atrakcyjność w sprzedaży. Powłoka ta zapewnia wysoką odporność na ścieranie, uderzenia, korozję (ponad 3500 godzin w teście komory solnej) oraz działanie chemikaliów, w tym popularnych środków do czyszczenia broni.
Mechanizm Spustowy SA/DA i Manipulatory
VIS 100 to pistolet kurkowy, wyposażony w mechanizm spustowo-uderzeniowy podwójnego i pojedynczego działania (SA/DA). Oznacza to, że pierwszy strzał (przy zwolnionym kurku) można oddać w trybie DA, z długim i cięższym ruchem języka spustowego, który jednocześnie napina i zwalnia kurek. Każdy kolejny strzał, dzięki automatycznemu napięciu kurka przez ruch zamka, oddawany jest w trybie SA – z krótkim i znacznie lżejszym oporem. Siła spustu wynosi około 50 N w trybie DA i 25 N w trybie SA, a droga języka spustowego to około 14 mm. Taki system, choć przez niektórych uważany za przestarzały w dobie pistoletów bezkurkowych, jest ceniony w zastosowaniach służbowych za dodatkowe, niejawne bezpieczeństwo, jakie daje ciężki pierwszy strzał.
Jedną z kluczowych cech VIS 100 jest pełna obustronność manipulatorów. Zarówno dźwignia zrzutu zamka, przycisk zwalniacza magazynka, jak i dźwignia bezpiecznika-zwalniacza kurka (decockera) znajdują się po obu stronach szkieletu. Czyni to pistolet w pełni przyjaznym dla strzelców leworęcznych bez konieczności przekładania jakichkolwiek elementów, co jest istotne w zestawie dla strzelców. System bezpieczeństwa jest wielopoziomowy. Oprócz wspomnianego decockera, który pozwala na bezpieczne zwolnienie napiętego kurka bez oddania strzału, pistolet posiada wewnętrzną, automatyczną blokadę iglicy. Jest ona zwalniana dopiero w końcowej fazie ruchu języka spustowego, co skutecznie chroni przed przypadkowym strzałem, np. w wyniku upadku broni.
Ergonomia i Dopasowanie do Strzelca
Fabryka Broni zadbała o możliwość personalizacji chwytu. Pistolet jest dostarczany z wymiennymi nakładkami chwytu w dwóch rozmiarach, co pozwala na dopasowanie jego obwodu do wielkości dłoni strzelca. Jest to cecha doceniana przez użytkowników o różnych preferencjach i budowie anatomicznej. Kabłąk spustowy jest na tyle duży, że umożliwia wygodne strzelanie w rękawicach ochronnych.
Wersja cywilna VIS 100 M1 standardowo wyposażona jest w otwarte, mechaniczne przyrządy celownicze ze światłowodami, które ułatwiają szybkie celowanie, zwłaszcza w dobrych warunkach oświetleniowych. Wersja wojskowa wykorzystuje natomiast przyrządy z trytowymi wstawkami, które świecą w ciemności. Pistolet zasilany jest z dwurzędowych magazynków pudełkowych o pojemności 15 lub 17 nabojów. Różnica w pojemności wynika z zastosowania dwóch rodzajów stopek magazynka – płaskiej (15 naboi) lub powiększonej (17 naboi).
| Cecha | Specyfikacja | Źródło amunicji dla pistoletu VIS 100 jest kluczowe dla jego wydajności. |
| Kaliber | 9×19 mm Parabellum | |
| Zasada działania | Krótki odrzut lufy, ryglowanie przez przekoszenie | |
| Mechanizm spustowy | SA/DA (kurkowy, z kurkiem zewnętrznym) | |
| Siła spustu (SA/DA) | ok. 25 N / ok. 50 N z amunicją nabojem 9 mm | |
| Długość całkowita | 193 mm (standard) / 210 mm (wersja Tactical) | |
| Długość lufy | 110 mm (standard) / 123 mm (wersja Tactical) | |
| Wysokość (z magazynkiem) | 142 mm długości lufy pistoletu cz. | |
| Szerokość | 34 mm | |
| Masa (bez magazynka) | 695 g | |
| Pojemność magazynka | 15 / 17 naboi w pistolet vis 100 M1 | |
| Przyrządy celownicze w pistoletu cz | Światłowodowe (M1) / Trytowe (wojskowe) przyrządy celownicze są dostępne w pistoletu cz. | |
| Szkielet | Stop aluminium | |
| Zabezpieczenia w pistoletu cz są kluczowe dla bezpieczeństwa użytkowników. | Automatyczna blokada iglicy, obustronny decocker |
VIS 100 M1 w Akcji: Testy Strzeleckie i Wrażenia Użytkowników
Przejście od danych technicznych do praktyki strzeleckiej pozwala zrozumieć prawdziwy charakter pistoletu. Synteza opinii użytkowników z Polski i zagranicy rysuje obraz broni solidnej, ale o specyficznym charakterze, którego zalety i wady są bezpośrednim wynikiem jej wojskowego rodowodu.
Kultura Pracy, Odrzut i Celność
Jedną z najczęściej komentowanych cech VIS 100 jest jego kultura pracy. Aluminiowy, sztywny szkielet sprawia, że odrzut jest często opisywany jako „ostry” lub „szarpiący” w przypadku pistoletu VIS 100 M1.snappy), w odróżnieniu od bardziej „miękkiego” impulsu charakterystycznego dla pistoletów z ramą polimerową, co czyni go bardziej agresywnym w użyciu. Niektórzy strzelcy wskazują również na relatywnie wysoką oś lufy, co może przekładać się na większy podrzut w porównaniu do konstrukcji takich jak CZ P-10C czy Glock, co jest istotne przy wyborze amunicji.
Mimo to, pistolet jest generalnie uznawany za celny. Doświadczeni strzelcy są w stanie uzyskiwać dobre skupienia na tarczy, rzędu 3 cali na dystansie około 20 metrów, co czyni pistolet vis 100 M1 idealnym wyborem. Jest to broń powtarzalna i przewidywalna, a jej potencjał celności w pistoletu vis 100 M1 jest wysoki. Jeśli chodzi o niezawodność, opinie są w większości pozytywne, jednak pojawiają się doniesienia o pewnych problemach „wieku dziecięcego”. Najczęściej wymienianą usterką jest tendencja do wypadania światłowodu z muszki po pewnej liczbie strzałów. W pojedynczych przypadkach zgłaszano również poważniejsze problemy, takie jak poluzowanie się kołków w szkielecie, co prowadziło do zacięć.
Zalety i Wady w Oczach Strzelców
Analiza recenzji i opinii użytkowników pozwala na stworzenie zbilansowanej listy mocnych i słabych stron pistoletu, które wynikają wprost z jego filozofii projektowej.
Zalety (Pros):
- Jakość wykonania i solidność: Użytkownicy niemal jednogłośnie chwalą wysoką jakość spasowania elementów, estetyczne wykończenie oraz poczucie solidności, jakie daje metalowy szkielet pistoletu VIS 100 M1.
- Polska produkcja: Dla wielu nabywców, zwłaszcza na rynku krajowym, fakt, że jest to produkt polski, stanowi istotną wartość dodaną i powód do dumy.
- Czytelne przyrządy celownicze w pistoletu cz są istotnym elementem dla strzelców. Światłowodowa muszka i szczerbinka są oceniane jako duże, wyraźne i pozwalające na szybkie namierzenie celu.
- Możliwość dopasowania chwytu: Wymienne panele chwytu to doceniana cecha, która podnosi ergonomię i komfort użytkowania.
Wady (Cons):
- Niewygodny decocker: To najczęściej i najostrzej krytykowany element ergonomii. Jego umiejscowienie i kształt sprawiają, że bezpieczne zwolnienie kurka wymaga zmiany chwytu broni lub użycia drugiej ręki, co jest niepraktyczne w dynamicznej sytuacji, zwłaszcza przy agresywnym użyciu.
- Długi reset spustu: Mechanizm spustowy, choć poprawny, charakteryzuje się długą drogą powrotną (resetem), co utrudnia oddawanie szybkich, powtarzalnych strzałów i stawia VIS-a w niekorzystnej pozycji w strzelectwie sportowym i dynamicznym.
- Subiektywna ergonomia: Kąt chwytu nie każdemu odpowiada. Użytkownicy przyzwyczajeni do pistoletów marki Glock często wskazują na konieczność adaptacji do innej geometrii.
- Wysoka cena na rynkach eksportowych amunicji. W Stanach Zjednoczonych, gdzie cena pistoletu oscyluje wokół 1000 USD, jest on postrzegany jako zbyt drogi w stosunku do oferowanych możliwości i w porównaniu z uznaną konkurencją.
Pistolet VIS 100 jest więc konstrukcją pełną kompromisów. Jego postrzegane wady nie są przypadkowymi błędami, lecz bezpośrednią konsekwencją przyjętych założeń – stworzenia broni przede wszystkim dla wojska. Bezpieczny, ale niewygodny decocker, niezawodny, ale wolny spust SA/DA, czy sztywny, ale „szarpiący” szkielet to cechy, które mają sens w kontekście służbowym, ale stają się ograniczeniami na rynku cywilnym, zdominowanym przez inne priorytety.
Pozycja na Rynku: VIS 100 M1 na Tle Globalnej Konkurencji
VIS 100 M1 wchodzi na rynek zdominowany przez globalnych gigantów. Jego sukces lub porażka zależą nie tylko od jego własnych cech, ale także od tego, jak wypada na tle uznanych konkurentów i jak rozwinięty jest ekosystem akcesoriów.
VIS 100 vs Nowoczesne Pistolety Służbowe (Glock, CZ, SIG)
Porównanie VIS 100 z liderami rynku ujawnia fundamentalne różnice w filozofii projektowej.
- VIS 100 vs Glock i CZ P-10C: Główna różnica to system działania. VIS jest pistoletem kurkowym (SA/DA), podczas gdy Glock i P-10C to konstrukcje bezkurkowe (striker-fired). Oznacza to, że VIS oferuje długi i ciężki pierwszy strzał jako formę pasywnego zabezpieczenia, podczas gdy jego konkurenci mają stały opór spustu przy każdym strzale. Metalowy szkielet VIS-a daje mu większą masę i inną charakterystykę odrzutu niż polimerowe ramy rywali.
- VIS 100 vs SIG Sauer P226 i P320: VIS jest często porównywany do klasycznego SIG-a P226 ze względu na podobieństwa: mechanizm SA/DA, metalowy szkielet i obecność decockera. Właśnie na P226 wzorowany był protoplasta VIS-a, czyli MAG-98. Z kolei SIG P320, obecny pistolet armii USA, reprezentuje trend, któremu VIS 100 się przeciwstawia – jest to modułowa, bezkurkowa konstrukcja. Problemy z bezpieczeństwem P320 (doniesienia o samoczynnych strzałach) mogą paradoksalnie stanowić argument dla zwolenników bardziej tradycyjnych i „bezpieczniejszych” systemów SA/DA, takich jak ten w VIS 100.
- VIS 100 vs Walther P99: To interesujące porównanie, ponieważ P99 był rewolucyjną próbą połączenia obu światów – był to pistolet bezkurkowy, ale z mechanizmem spustowym typu AS (Anti-Stress), który oferował funkcjonalność zbliżoną do SA/DA, włącznie z decockerem, a wszystko to w polimerowym szkielecie. Pokazuje to alternatywną ścieżkę ewolucji, której polscy konstruktorzy nie wybrali, stawiając na bardziej klasyczne rozwiązania.
Tożsamość rynkowa VIS 100 jest dwojaka. W Polsce, gdzie jego cena w momencie premiery wynosiła około 2600 PLN, został przyjęty jako atrakcyjna cenowo propozycja. Na rynkach zagranicznych, zwłaszcza w USA, gdzie import w małych partiach winduje cenę do blisko 1000 USD, staje się produktem niszowym. Przestaje być praktycznym pistoletem służbowym, a staje się ciekawostką dla kolekcjonerów i entuzjastów polskiej myśli technicznej.
Dostępność Akcesoriów: Kabury i Magazynki do VIS 100
Pistolet jest tak użyteczny, jak wspierający go ekosystem. Początkowo, co jest typowe dla broni projektowanej pod duży kontrakt rządowy, dostępność akcesoriów do VIS 100 na rynku cywilnym była bardzo ograniczona. Pierwsi nabywcy, zwłaszcza za granicą, mieli ogromne trudności ze znalezieniem dodatkowych magazynków czy dopasowanych kabur.
Sytuacja ta uległa jednak znacznej poprawie. Fabryka Broni, reagując na popyt, wprowadziła do oferty oficjalne akcesoria oraz zestaw do pistoletu VIS 100. Dostępne są oryginalne magazynki o pojemności 10, 15 i 17 nabojów. Producent oferuje również modułową kaburę z kydexu, którą można konfigurować do noszenia na pasie lub udzie, a także w systemie MOLLE. Na rynku pojawili się także niezależni producenci. Firmy takie jak DoubleTap oferują kydexowe kabury do skrytego (IWB) i otwartego (OWB) noszenia pistoletu VIS 100 M1. Co więcej, użytkownicy odkryli, że niektóre kabury przeznaczone dla pistoletu SIG Sauer P229 pasują również do VIS 100. Mimo tych postępów, ekosystem akcesoriów dla VIS 100 wciąż jest nieporównywalnie mniejszy niż dla globalnych liderów, co pozostaje istotnym czynnikiem dla potencjalnych nabywców.
Dla Kogo Jest Pistolet z Radomia?
Pistolet FB Radom VIS 100 M1 nie jest rewolucją na miarę swojego legendarnego imiennika. Nie jest „Glock killerem” ani nowym królem strzelectwa sportowego. Jest natomiast czymś równie ważnym: udaną realizacją postawionych przed nim celów. To nowoczesny, solidnie zbudowany i niezawodny pistolet służbowy o świadomie konserwatywnej filozofii projektowej. Jest to, jak trafnie określili to niektórzy recenzenci, „poprawny pistolet”.
Jego największe atuty to trwała, metalowa konstrukcja, wysoka jakość wykonania oraz ładunek historyczno-patriotyczny, który dla wielu użytkowników ma niebagatelne znaczenie. Jego wady, takie jak niewygodny decocker czy długi reset spustu, są bezpośrednim i przewidywalnym skutkiem priorytetów wojskowych, gdzie bezpieczeństwo i niezawodność w trudnych warunkach przeważają nad sportową ergonomią.
Ostatecznie, odpowiedź na pytanie „czy warto kupić VIS 100 M1?” zależy wyłącznie od profilu i priorytetów nabywcy.
- Dla Kolekcjonera i Patrioty: Osoba ceniąca polską myśl techniczną, pragnąca posiadać fragment historii współczesnego Wojska Polskiego lub szukająca pistoletu do kompletu z karabinkiem MSBS Grot, znajdzie w VIS 100 M1 pozycję niemal obowiązkową. To broń z duszą i ważną historią.
- Dla Strzelca Służbowego i Rekreacyjnego: Użytkownik, który preferuje mechanizm spustowy SA/DA, ceni bezpieczeństwo płynące z obecności decockera i szuka trwałego pistoletu na strzelnicę lub potencjalnie do pracy w służbach, będzie z VIS 100 M1 bardzo zadowolony, zwłaszcza biorąc pod uwagę jego cenę na rynku polskim.
- Dla Strzelca Sportowego (Dynamicznego): Zawodnik skupiony na wynikach i szybkości w konkurencjach dynamicznych (np. IPSC) znajdzie lepsze narzędzia. Długi reset spustu i wysoka oś lufy stawiają VIS-a w niekorzystnej pozycji w porównaniu do pistoletów projektowanych od podstaw z myślą o sporcie.
Werdykt końcowy jest więc pozytywny, ale warunkowy. VIS 100 to pistolet, który z honorem nosi swoje imię i z powodzeniem wypełnia rolę, do której został stworzony – bycia niezawodną bronią boczną polskiego żołnierza, a także generacją nowoczesnych pistoletów. Na globalnym rynku cywilnym pozostaje produktem niszowym, ale dla polskiego przemysłu i wojska jest kamieniem węgielnym nowej ery w dziedzinie uzbrojenia indywidualnego.